» تاریخ موسیقی ایران

 لکن روح را همواره یادی از مأوای اصلی و وطن اولیه خود باقی ست و تمام کوشش های انسان از برای نیل به کمال حتی اگر آن را به عالم مادیات محدود سازند از این تذکر سرچشمه می گیرد. در عالم قدس، روح مستمع دائمی موسیقی جاویدان این عالم بوده و از هماهنگی و وزن آن بهره می گیرد و در آن شرکت داشته است. دراین زندان تن، روح از طریق موسیقی بار دگر یادآور سرزمین اصلی خود می شود و حتی آن طلسمی که روح را به تن پیوند می دهد از این راه شکسته می شود و برای چند لحظه ای هم شده روح اجازه می یابد تا بالهای خود را گسترده ساخته و در ساحت عالم معنی و فضای ملکوتی که مفرح روح آدمی ست به پرواز درآید و از وجد و سروری که ذاتی این عالم است بهره مند شود.


انسان کامل را البته احتیاج به هیچ نوع مرکب نیست زیرا که او خود قدرت طیران دارد. لکن تا انسان به آن مرحله رسد موسیقی معنوی یکی از قوی ترین طرق بیداری انسان مستعد از خواب غفلت است و مرکبی است مطمئن که می تواند انسان را از حضیض جهان پرالم مادی به اوج عالم پهناور معنی برساند.
آن چه مسلم است موسیقی در بیان احوالات درونی انسان نقشی به سزا ایفا می کند.
تلخی و شیرینی، امید و ناامیدی، غم و شادی در موسیقی، همه از احساس نشأت می گیرند و آنچه در بیان عواطف آهنگساز کمک شایانی می کند، بهره گیری وی از ارتباط عمیق بین اصوات با رنگ است. او همچون نقاشی چیره دست، چنان به طراحی و آمیزش نت ها همت می گمارد که می تواند درآنی، ذهن شنونده را به پرواز یا پرتاب سوق دهد.
هر آوایی می تواند احساسی خاص ایجاد کند، چنانچه هر رنگ. بی تردید می توان گفت که میان هر هفت صدای اصلی موسیقی (هفت نت موسیقی) و رنگهای تشکیل دهنده ی رنگین کمان (همان هفت رنگ اصلی) ارتباطی مستقیم وجود دارد.



آهنگسازان براین باورند که هرکدام از این اصوات رنگی به خصوص دارند که در ساخته شدن شخصیت آن صوت (نت) سهیم هستند. به عنوان مثال در خصوص نت لا (A)* که یکی از نتهای محوری در موسیقی و ارکستر محسوب می شود، بعضی رنگ صورتی را به آن نسبت می دهند. در اواخر قرن نوزدهم، آهنگساز واقع گرای آمریکایی امی بیچ (Amy beach) و هم آهنگساز عرفان گرای روسی الکساندر ریمسکی کرساکف �خالق شهرزاد- نت لا را به رنگ صورتی دیدند. در هرصورت نت لا روشن، بنیادی و قوی است اما نه خیلی سنگین و با ابهت*.
از این روست که آدمی همواره در پی آن است که کلام خود را در غالب موسیقی با رموزی بیان نماید. بسیار اتفاق می افتاد که آهنگسازان از پیام های رمزی موسیقایی ( یعنی جایی که نت ها نشانگر حروف بودند) استفاده می کردند تا نامی را در یک قطعه ی موسیقی درست کنند. شومان اغلب از هجی نام معشوقه ی خود به عنوان یک پیغام استفاده می کرد. برامس نیز پس از اینکه قرار ازدواج خود را با زنی به هم زد از همین روش استفاده می کرد.
به هرصورت موسیقی زبانیست پر رمز و راز که به فراخور حال اثری، آدمی را به حضیض یا اوج می رساند و گاه انسان از عالم زمان ناگهان منقطع شده، خود را در مقابل ابدیت احساس کند ولحظه ای از حظّ فنا و بقا بهره مند گردد.
مختصري از تاريخ موسيقي ايران


قبل از بررسي خلاصه وار تاريخ موسيقي ايران بايد به چند نكته توجه كرد: اول
آنكه ايران باستان كشوري پهناور بوده كه حدودا شامل ۳٠ كشور امروزي بوده
است و به طبع داراي اقوام، مذاهب و فرهنگهاي گوناگوني بوده اند. پس ما
نبايد منتظر فرهنگي يك پارچه باشيم زيرا اين اقوام در كنار هم و به كمك
دستاوردهاي يكديگر به پيشرفت و تكامل رسيده اند، نه هر كدام به تنهايي.
پس همه دستاورد-هاي اين خطه بزرگ را هر كدام از اين اقوام مي توانند
از آن خودبدانند. در دوره بع
د از فتح ايران بدست اعراب و مسلمان شدن ايرانيان چون اعراب داراي فرهنگي
غالب نبودند، از لحاظ فرهنگي مغلوب ايرانيان شدند و فرهنگ برتر ايرانيان را
پذيرفتند و در راستاي شكوفايي آن باديگر اقوام كه مغلوب اعراب مسلمان شده
بودند كوشيدند و از اين فرهنگ ايراني فرهنگ اسلامي را به وجود آوردند
كه پايه واساس آن همان فرهنگ ايران باستان بود.
در سده هاي اول فرهنگ اسلامي يعني تاحدود دوران خلافت عباسيان يك
فرهنگ واحد در سراسر اين سرزمينهاي اسلامي وجود داشت و از آن زمان به
بعد بود كه سرزمينهاي اشغالي مستقل شدند و هر كدام باتوجه به ريشه
فرهنگي يكسان
رنگ و بوي منطقه و قوميت خود را به اين فرهنگ مادر بخشيدند و بخاطر همين
امر است كه وجوه مشترك فرهنگي هنري زيادي دز ميان كشورهاي مسلمان
وجود دارد كه اغلب مستشرقين به اشتباه اين وجوه مشترك را اخذ شده از
فرهنگ عرب مي دانند كه اين امر نيز حاصل سطحي نگري به تاريخ و فرهنگ
اين سرزمينها
است.
تاريخ موسيقي ايران زمين را مي توان به دو بخش اصلي تقسيم كرد، آن دو
بخش عبارتند از :
الف: دوران پيش از اسلام

ب: دوران بعد از سلام

در بررسي دوره پيش از اسلام منابع معتبر ما كه همان حجاري ها و مجسمه-
ها و نقوش روي ظروف بدست آمده مي باشد كه از ١٥٠٠ قبل از ميلاد مسيح
آغاز مي شود. از مجسمه هاي بدست آمده در حيطه قلمرو ايران باستان
كه در شوش
بدست آمده، سازي شبيه تنبور امروزي مشاهده مي شود كه نمايانگر يك
ساز ملوديك در آن زمانها است. درحجاريهاي طاق بستان گروه نوازندگان چنگ
نواز و سازهاي بادي نيز مشاهده مي شود. بيشتر اطلاعات ما از دوران پيش از
اسلام
ايران زمين محدود به كتب تاريخي و اشعار سده هاي اول دوران اسلامي است.
در هر حال ما اطلاعي از موسيقي كاربردي و نحوه اجراي دقيق موسيقي
در آن دوران نداريم. اما در دوره بعد ازفتح ايران توسط اعراب تا آخر دوره
خلفاي راشدين كه در سده اول حكومت اسلامي حكمراني مي كرده اند
(از سال يازده تا چهل و يك
هجري قمري) انواع موسيقي ممنوع بود. با به روي كار آمدن بني
اميه حدودا موسيقي آزادي بيشتري پيدا كرد و از اين دوران تا دوران خلفاي
عباسي دوره اوج شكوفايي موسيقي نظري و عملي ايران و اسلام است
كه در اين دوران كساني چون فارابي، ابن سينا، خواجه نصيرالدين طوسي،
ابن زيله، صفي الدين ارموي، عبدالقادر مراغي، و افراد بيشمار ديگري در

موسيقي عملي و نظري ظهور كردن
كه كتب و رساله هاي آنها در موسيقي موجود است. در هر حال با ظهور
تشيع در ايران و به روي كار آمدن شاهان صفوي موسيقي در ايران رنگ و بوي
ديگري به خود گرفت و از موسيقي كه در دوران اسلامي كاربرد داشت جدا
شد و رنگ ايراني اين موسيقي بيشتر شد تا در دوره قاجاريه اين روند به اوج
كمال خود رسيد و سيستم ديگري كه بنام دستگاه در دوره صفويه ظهور كرده
بود، كامل شد و توسط نوارندگان چيره دست آن زمان به صورت شفاهي به
شاگردان سازهايي از قبيل تار، سه تار، كمانچه، ني و سنتور انتقال پيدا كرد
و در همين دوران قاجاريه بود كه خط نت
امروزي به ايران راه يافت و سنت شفاهي اساتيد موسيقي ايران كه بنام رديف
است به خط نت در آمد.


به نقل از http://music.schoolnet.ir/Articles/history-farsi-music.html